ΒΟΥΝΟ ΒΟΓΑΤΣΙΚΟΝ 1361μ.

ΒΟΓΑΤΣΙΚΟ(Ν) 1.361μ.

(παλ. ή άλλη ονομ. ΒΟΓΑΤΣΙΚΟΥ κορυφή ή ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ)

   Ορεινός όγκος στη ΝΑ πλευρά του Ν. Καστοριάς, στα όρια με το νομό Κοζάνης Εκτείνεται αμφιθεατρικά πάνω από τον οικισμό Βογατσικό 780μ. με άνοιγμα προς την κοιλάδα του Αλιάκμονα. Στα Α-ΝΑ το ρέμα Πόρος του Αλιάκμονα το χωρίζει από το ορεινό συγκρότημα Μορίκι. Στα βόρεια, το ρέμα Χάβος του Πόρου το χωρίζει από τον ορεινό όγκο του Κορησού με τον οποίο ενώνεται ασαφώς στο διάσελο του Προφήτη Ηλία (1.180μ.) στο παλιό χωριό Κωσταράζι. Επειδή το βουνό είναι ανώνυμο στο σύνολό του αναφέρεται με το όνομα της ψηλότερης κορυφής του, ως πιο αντιπροσωπευτικής. Τα πετρώματά του είναι δολομιτικοί ασβεστόλιθοι.

Κορυφή : Βογατσικόν (Ε.Σ.Υ.Ε. & Γ.Υ.Σ.) 1.361μ. Παλαιότερη ονομασία Βογατσικού Κορυφή (Γ.Υ.Σ. 1934). Τοπική ονομασία Προφήτης Ηλίας (από το ομώνυμο εκκλησάκι στα νότια της κορυφής).

Ψηλές κορυφές : Άη Γιώργη ράχη (τοπ. ονομ.) 1.278μ., Ανώνυμη 1.235μ., Γκούφα (Κούφια - Γ.Υ.Σ. 1934) 1.285μ., Παλιοκοπριά 1.067μ., Πύργος 1.176μ. και Τσότρα (Τσότρα Ράχη - τοπ. ονομ.) 1.260μ.

Ανάβαση στην κορυφή μπορεί να γίνει από τον οικισμό Βογατσικό(ν) (780μ.) σε 2 ώρες περίπου

( Αποσπάσματα από το βιβλίο " Τα ελληνικα βουνά" έκδ. 2010 του Νίκου Νέζη, διορθωμενα το 2020 σύμφωνα με υποδείξεις του Κωνσταντίνου Ε. Κανδύλη).

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

Από τον Κανδύλη Κωνσταντίνο του Ελευθερίου

    Διαδρομές που άφησαν ίχνος στο πέρασμα του χρόνου σβήνουν αργά και σταθερά, μνήμες που ξεθωριάζουν, πορείες που χάραξαν δικοί μας άνθρωποι, χωριανοί και συγγενείς μας σε μια άλλη εποχή.

    Ήταν εκείνη η εποχή που το χωριό δεν είχε ακόμη ηλεκτρικό, εποχή που τα παιδιά έπαιζαν στις αλάνες, εκεί σκάρωναν τις αταξίες τους. Δεν υπήρχαν αυτοκίνητα παρά μόνο γαϊδούρια, άλογα και μουλάρια. Μ' αυτά θα έφερναν οι μπαχτσιαβάνοι το βιος τους από το Σάντβο, ξύλα απ' τα ορμάνια, το γάλα με τα καρδάρια. Κάθε Κυριακή πηγαίναν στις εκκλησιές του χωριού, μα και στον Άι Γιώργη για λειτουργία στη μέρα του, στον Άι Γιάννη τον καλοκαιρινό, στον Άι Θωμά μετά το Πάσχα , στον Άι Θανάση και στον Άι Ηλιά.

    Άναψε μωρ Αγνή κι μένα ένα κιρί στουν Άι Θουμά τώρα που θα πας, είμαι μπάμπου κι δεν μη παένουν τα πουδάρια μ στου βνο, να πάρει κι ένα μπουκάλ λαδ.

    Στη Μούζγκα είχε αμπέλια, στο Σκάπιτο έβαζαν πατάτες, πολλά μαντριά και κόρδες είχε στο βουνό, εκεί τα κοίμιζαν τα πρόβατα το καλοκαίρι. Στον καιρό των εθνικών αγώνων, πόσοι οπλαρχηγοί και μακεδονομάχοι πέρασαν από το βουνό και το χωριό! Πόσος ιδρώτας έσταξε στα μονοπάτια από ανθρώπους και ζώα! " Άιντε Κίτσο λίγο ακόμα και φτάσαμε! Ο αγωγιάτης με την ενθάρρυνση του ζώου του, παίρνει θάρρος κι' αυτός.

    Κάπως έτσι με τις ανάγκες της εποχής, για τη διευκόλυνση των οδοιπόρων και τη συντόμευση των αποστάσεων των διαδρομών, έμελλε στο να δημιουργηθούν τα μονοπάτια και ένα ευρύτερο δίκτυο μονοπατιών. Δεν έγιναν από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά κάθε φορά λίγο από όλους. ''Ας κόψω αυτό το κλαδάκι που εμποδίζει, ας παραμερίσω την πέτρα που κύλησε από την πλαγιά'' και δεν το έκαναν μόνο για τους ίδιους, περισσότερο στη σκέψη ότι θα περάσει κάποιος άλλος που ίσως θα τραυματιζόταν!

    Στο βουνό υπήρχαν αρκετά μονοπάτια, κάποια από αυτά συνεχίζουν να υπάρχουν. Η καταγραφή έγινε με τη βοήθεια του Κανδύλη Ελευθέριου. Ο τρόπος επιλογής της σειράς των μονοπατιών έγινε ξεκινώντας από βορειοδυτικά του βουνού ακολουθώντας τους δείκτες του ρολογιού, τελειώνοντας νοτιοανατολικά. Η ονομασία του μονοπατιού ήταν συνήθως ο τελικός προορισμός του ή κάποιο χαρακτηριστικό σημείο στο οποίο περνούσε. Εκτός από τα μονοπάτια, αναφέρονται και μερικές τοποθεσίες.

Ξωκκλήσι Άι Θωμά: Βογατσικό – Γιοφύρι – Μπακαγιάννη ντουβάρια – Άι Θωμάς.

Πικρομυγδαλιά: Γιοφύρι – Σαρμπέζι ντουβάρια – Πικρομυγδαλιά – κορυφή Πύργος.

Κωσταραζινή στράτα: Μπιστιριές – Ισιώματα – Ζαμπούνα πηγή – Μιχαλάκα γούρνα – παλιό Κωσταράζι.

Ξωκκλήσι Άι Γιώργη: Βογατσικό – Μπιστιριές – Ισιώματα – Γκορτσοπούλα – Άι Γιώργης.

    α) Άι Γιώργης – ράχη Άι Γιώργη – Βλάχικη στρούγκα – Εκκλησιάς χωράφι (τωρινός χωματόδρομος).

    β) Άι Γιώργης – ράχη Άι Γιώργη – Μαυρομάτη γούρνα (χωράφι) – Τακατζά μαντριά – Πλάκα.

Μονοπάτι Σκάπιτο: Μπιστιριές – Ισιώματα – Καγκέλια – Εκκλησιάς χωράφι – Λευτοκαρυά – Τσότρα ράχη – Καλόγρια.

Μονοπάτι Αγίας Τριάδας: 

   α) Τσότρα ράχη – Σκάρφη – Τρανή ράχη – Αγία Τριάδα.

    β) Καλόγρια – Τσαγανά μαντριά – Τρανή ράχη – Αγία Τριάδα.

Ξωκκλήσι Άι Θανάσης: Βογατσικό – Μπιστιριές – Καραλή ντουβάρια – Τούφα – Άι Θανάσης.

Νέο υπό κατασκευή μονοπάτι κορυφή Προφήτη Ηλία: Βογατσικό – Άι Νικόλας – κορυφή Προφήτη Ηλία.

Ξωκκλήσι Προφήτη Ηλία:

   α) Βογατσικό – Άι Νικόλας – Κόκκινη πέτρα – Γαύρα Άι Ηλιά – Παλιόστρουγκα – ξωκλήσι Προφήτη Ηλία.

    β) Βογατσικό – Ριζό – Τρανή Στράτα – Μαριάς πέτρα – Παλιόστρουγκα – ξωκλήσι Προφήτη Ηλία.

Τρανή στράτα: Βογατσικό – Ριζό – Τρανή στράτα – Ανεμικό αλώνι – Σαμαρά μαντριά – της Βάτσιους το πηγάδι – Μελίσσι – Κουτσ τα δέντρα – Καλόγρια.

Ξωκκλήσι Άι Γιάννης: Βογατσικό – Ριζό – Άι Γιάννης.

Κουκούλι: Προσήλιο – Πόρος ρέμα ( Λουσκιώτσ ) – Τσώρα χωράφια – κορυφή Κουκούλι.

Μακροβούνι: Κουκούλι – Παλιοκόπρι – Μακροβούνι (Δάσος ή ρμάν – ορμάν).

Μονοπάτι Άι Σωτήρα: Τζατζάρους – Κεφαλόβρυσο – Γκορίτσα – Άι Σωτήρα.

    Θυμάμαι το μονοπάτι του Άι Σωτήρα, μέσα από τα παιδικά μου τότε μάτια. Ξημερώματα 6 Αυγούστου στα μέσα τις δεκαετίας του 80, συγκέντρωση στον Καζιούκουρα. Νύχτα ήταν ακόμη όταν φθάσαμε στο Κεφαλόβρυσο, η ορειβατική παρέα την οποία αποτελούσαν μάνες και παιδιά κατέβαιναν από την καρότσα του αγροτικού της Γίτσας. Πολλοί Βογατσιώτες πηγαίναν χρόνια τώρα, στο πανηγύρι του Άι Σωτήρα. Το ξημέρωμα μας πρόλαβε στα μισά της διαδρομής που με πείσμα και χωρατά διασχίζαμε, οι παιδικές φωνές αντιλαλούσαν στις γύρω περιοχές. Το μονοπάτι τελείωνε σε μια μονόφυλλη σιδερένια πόρτα που οδηγούσε στον αυλόγυρο της εκκλησίας, ήταν ξωκκλήσι τότε.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

Φλαμουριά: περιοχή ανάμεσα στην κορυφή Προφήτη Ηλία και Καλόγρια.

Καστρί: Βρίσκεται ψηλότερα και γύρω από τις περιοχές Καλόγρια – Κουτσ τα δέντρα – Μελίσσι – Σγκαλώματα.

Καλόγρια: πηγή Καλόγρια (σημερινή κοπάνα).

Παλιά κτήματα: Κούλκα, Κανδύλη, Σαγιατζή και Μαυρομάτη.

Παλιά μαντριά: του Τακατζά, Κανδύλη και Κούλκα.

Η περιοχή της Καλόγριας ενδεικνυόταν εκείνη την εποχή, για ανάρρωση σε αρρώστους με τη νόσο της φυματίωσης, λόγω των καλών κλιματολογικών συνθηκών.

Σκάρφη: Περιοχή μετά από Τσότρα ράχη προς Αγία Τριάδα. Στην περιοχή αυτή ευδοκιμεί φυτό (σκαρφ) το οποίο γινόταν φάρμακο για τον πονόδοντο. Τοποθετώντας το πάνω στο χαλασμένο δόντι είχε την ιδιότητα να το λιώνει...! στην περιοχή αυτή ήταν και το μαντρί του Δήμτσιου.

Μαριάς την Πέτρα: περιοχή πάνω από το Ριζό, εκεί ήταν γρέκι (κοίμιζαν τα πρόβατα).

    Οι ανάγκες εκείνων των μονοπατιών πλέον είναι σχεδόν μηδαμινές, αυτά που έχουν εξαφανισθεί και σήμερα έχουν δώσει τη θέση τους σε δένδρα και πεσμένους βράχους. Χρήσιμα είναι αυτά που οδηγούν στα εξωκλήσια του χωριού, με δυσκολία όμως βρίσκεις το ίχνος τους, χωρίς να έχεις τη σιγουριά ότι βαδίζεις σωστά.

    Στις Μέρες μας αρκετοί είναι αυτοί που ασχολούνται με την αναβίωση των παλιών μονοπατιών. Στόχος τους είναι ο εναλλακτικός τουρισμός, με οργανωμένες πεζοπορίες και αθλητικές δραστηριότητες.

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ

Από τον Κανδύλη Κωνσταντίνο του Ελευθερίου

(μέρος δεύτερο)

   Στο πρώτο μέρος έγινε αναφορά στα μονοπάτια του βουνού Προφήτη Ηλία, στο Βογατσικό. Στο δεύτερο μέρος θα αναφερθούν τα μονοπάτια που οδηγούσαν στα χωράφια, αγροκτήματα του χωριού, στα ξωκλήσια, νερόμυλους, υδροτριβεία, έως και τον ποταμό Αλιάκμονα, φυσικό σύνορο ανάμεσα στους νομούς Κοζάνης και Καστοριάς.

    Τα ίχνη των περισσότερων παλιών μονοπατιών, έχουν δώσει σήμερα τη θέση τους στους αγροτικούς δρόμους και την Εγνατία οδό. Έτσι έδωσαν τη σκυτάλη στη σημερινή εποχή, που έχει πιο γρήγορους ρυθμούς από εκείνα τα χρόνια.

    Από νωρίς το ξύπνημα και ο τουρβάς έτοιμος από βραδύς, με το άστρο¹ της μέρας να φεγγοβολάει πάνω στον Άι Λια. Ιούλιος μήνας καυτός, αλλά σαν τη δροσιά του χωριού δεν έχει. Πότε μόνοι και πότε με παρέες κατηφόριζαν στα χωράφια τους, στο Σάντβο, στη Λουν, στα καράβια, στην Πλάκα και σε άλλα μέρη. Τα μονοπάτια τους οδηγούσαν στον προορισμό τους. Δεν έλειπαν τα πειράγματα τα κουτσομπολιά και τα τραγούδια. Ήταν υπερήφανοι οι πρόγονοί μας και μερακλήδες, όχι μόνο στη δουλειά τους αλλά και στην καθημερινότητά τους, όλη τους ή ζωή ήταν έτσι.

    Τα μονοπάτια της ημιορεινής και πεδινής έκτασης, δεν έχουν κάποια ονομασία πλην μερικών. Στο πέρασμά τους αναφέρονται τοποθεσίες και χαρακτηριστικά σημεία όπως διασταυρώσεις αυτών, ξωκλήσια, μαντριά, νερόμυλοι, πλησίον χωράφια κλπ. Η δε αναγραφόμενη σειρά των ημιορεινών και πεδινών μονοπατιών είναι η συνέχεια των ορεινών, ακολουθώντας την κίνηση των δεικτών του ρολογιού, έως να κλείσει ένας νοητός κυκλικός δίσκος. Μ΄ αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνετε η καταγραφή του δικτύου μονοπατιών σε ολόκληρη την έκταση του Βογατσικού, ορεινή, ημιορεινή και πεδινή. Γνωρίζοντας τα τοπωνύμια και που ακριβώς βρίσκονται οι τοποθεσίες, διαβάζοντας τα παρακάτω, θα μπορούσε κανείς να ξετυλίξει στη σκέψη του ένα νοητό χάρτη της περιοχής.

Βογατσικό (από τη γειτονιά στους Τακατζάδες) – διασταύρωση με Ριζό – Ορθές πέτρες – του Λιόκα το δέντρο (Άγιος Νεκτάριος) – Γούλα ανηφόρα – Σαρμπέζ τις γκορτσιές.

α) Σαρμπέζ τις γκορτσιές (σφαγείο) – Ντουμ το κουρί – ξωκλήσι Αγίου Δημητρίου – νερόμυλος Σαββαρίκα – Υδραγωγείο – δρυστέλλα Σαββαρίκα (υδροτριβείο).

β) Σαρμπέζ τις γκορτσιές – Αμαξηλός – μαντρί Παπαμιχαήλ – Σάντβο.

γ) Σαρμπέζ τις γκορτσιές – Αμαξηλός – Στενούρες (από παλιό σκουπιδότοπο) – Τζέμπα μύλος (νερόμυλος) – Σάντβο.

δ) Σαρμπέζ τις γκορτσιές – δίπλα από χωράφι Μαυρομάτη – δρυστέλλα και νερόμυλος Τζηκαλάγια (στο Σάντβο) – ρέμα Λουσκιώτσ – δρυστέλλα Ρίζου – Βούλιαρ – νερόμυλος Γκολομπία – νερόμυλος Βραγγάλα – Καροτσάρ Λάκκος – Κατσάντβο.

δ1) Χωράφι Μαυρομάτη – μαντρί Ρίζου Χρυσόστομου – νερόμυλος Καραλή – Παναγιά Σάντβο – Άγιος Θεόδωρος – Καλόγερος.

ε) Σαρμπέζ τις γκορτσιές – Λούτσα – Καραβολούτσα.

Εικονοστάσι Αγίου Κωνσταντίνου – Άγιος Κωνσταντίνος και Αγία Ελένη– Γκουλιασάνους – Καράβια – Παλιάμπελα.

Βλάχικος δρόμος²: Γούλα ανηφόρα (μαντρί) – διασταύρωση με Λαζνιές – διασταύρωση με Μουτσιάλ (Αργούσας πηγάδι) – διασταύρωση με Λούνη (Τουρκόδρομος) – διασταύρωση με Πλάκα – Λαζαράκια.

 

Πρώην στρατόπεδο Πυροβολικού – Μαντρί Παπανδρέου (Μπαρμπαλάμπρου) –διασταύρωση με Βλάχικο δρόμο – Λαζνιές.

Τυροκομείο – πηγάδι της Αργούσας – Παναγιά στα αμπέλια – Λαμπρούλ μαντρί – Μυλονόπετρες – Καράβια.

α) Παναγιά στα αμπέλια – Κανδύλη μαντρί – ράχη Μουτσιάλ – Καράβια.

β) Παναγιά στα αμπέλια – ράχη Μουτσιάλ – Μουτσιάλ.

Βογατσικό – Αλώνια – Παπαλιόλια – Λιβάδια – Ρουγκόζ – διασταύρωση με Παναγιά στα αμπέλια – Μουτσιάλ.

Βογατσικό – Αλώνια – μαντρί Μπαρμπαζαχαρία Βλάχου – διασταύρωση με Λούνη, Βλάχικο δρόμο και Μίσσιο (βρύση) – Λαζαράκια.

Βογατσικό – ράχη Γιαννάδες – Μίσσιος (βρύση) – Τουρκόδρομος.

α) Τουρκόδρομος – Κοκκινόχωμα – Ρουγκόζ – διασταύρωση με Παναγιά στα αμπέλια – Μουτσιάλ.

β) Τουρκόδρομος – Κοκκινόχωμα – Φτέρες – Λούνη – Αβεργός (ποταμός Αλιάκμονας)

γ) Τουρκόδρομος – Λούνη – Γκιόκας (Αλιάκμονας).

Βογατσικό – ράχη Γιαννάδες – Μάρμαρα – διασταύρωση με Βλάχικο δρόμο – δρόμος Πλάκας – Πλάκα.

Μάρμαρα – διασταύρωση δρόμων Πλάκας και Βλάχικου – Λαζαράκια – Ζιάμπα³ λάκκος – Πλάκα – Μπάνια.

Βογατσικό – Μπέλας – Μάρμαρα – Βλάχικος δρόμος.

Πλάκα – Πέρασμα του ποταμού Αλιάκμονα μέσω κατασκευής – Κοντογιάννη – οικισμός Κοντογιάννη – Ξωκλήσι Αγίου Νικολάου.

Οικισμός Κοντογιάννη: Στον οικισμό υπήρχαν σπίτια των οικογενειών Βαδραχάνη, Κούσκουρα και Ράκα.

Καλαθοφόρος κατασκευή: Η κατασκευή ήταν μία ιδιοκατασκευή της οικογένειας Βαδραχάνη. Ο σκοπός του ήταν να μεταφέρει ένα έως δύο άτομα περίπου, για την εναέρια διάσχιση του ποταμού Αλιάκμονα. Αποτελούνταν από διπλό συρματόσχοινο δεμένο σταθερά σε άγρια λεύκη, καθώς επίσης δεμένο σταθερά σε λεύκη της απέναντι όχθης. Ένα καλάθι (κοφίνι) φτιαγμένο από ξύλα λεπτοκαρυάς, ενισχυμένο με συρματόσχοινο περιμετρικά και στο πάτωμα του. Το σύστημα τροχαλιών ανάμεσα στο συρματόσχοινο και στο καλάθι, άφηνε ελεύθερο το καλάθι να κινείτε από και προς την απέναντι όχθη, τραβώντας ένα μόνιμο δεμένο σχοινί στις δύο προαναφερθέντες λεύκες. Το ύψος του καλαθιού από την επιφάνεια του νερού του ποταμού το καλοκαίρι ήταν 6 με 7 μέτρα περίπου. Στις δύο λεύκες υπήρχαν ξύλινες σκάλες και πάτωμα στηριγμένο στα δέντρα, στο ύψος εισόδου του καλαθιού.

Καλντερίμια στα μονοπάτια: Σε κάποια μονοπάτια ήταν κατασκευασμένα καλντερίμια, συνήθως σ΄ αυτά που οδηγούσαν σε κτήματα με αμπέλια και ήταν πιο κοντά στο χωριό. 

Οι τοποθεσίες που υπήρχαν καλντερίμια ήταν από: Βογατσικό έως και Ορθές πέτρες, Βογατσικό έως Αργούσας πηγάδι, στις Σαρμπέζ τις Γκορτσιές, στις Λαζνιές, από το Βογατσικό – Μίσσιο – Τουρκόδρομο – έως και Κοκκινόχωμα, από ράχη Γιαννάδες – δρόμο προς Πλάκα έως και Μπάνια, ο Βλάχικος δρόμος στην περιοχή Λαζαράκια, από το Βογατσικό έως το ξωκλήσι του Άι Γιώργη και στο Αγίασμα του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης.

    Το μονοπάτι που κατευθυνόταν προς την περιοχή Πλάκα και τον ποταμό Αλιάκμονα ήταν περίτεχνα φτιαγμένο. Καλντερίμι κατηφορικό χωρίς σκαλοπάτια, μόνο μικρές σειρές από πέτρες χαμηλές στρογγυλεμένες, προ εξείχαν ανά τακτά διαστήματα, κόβανε σε πλάτος το λιθόστρωτο δρόμο. Πιθανόν αυτό έπρεπε να γίνει για την αποστράγγιση των νερών, για καλύτερο δέσιμο των τμημάτων του δρόμου και για την αποφυγή των σκαλοπατιών.

Δεξιά και αριστερά του δρόμου είχε βαθιά χαντάκια για την εύκολη διαφυγή του μεγάλου όγκου νερού, μετά από δυνατές νεροποντές.

Ήταν όμως εκτεθειμένο στα στοιχεία της φύσης, δεν ήταν κατασκευασμένο με βιομηχανικό τσιμέντο και στα χρόνια που πέρασαν δεν έγινε καμία συντήρηση. Μερικά τμήματα έμειναν μόνο, για να μας δείχνει ότι κάποτε ήταν εκεί.

    Τα ''μονοπάτια που χάθηκαν στο χρόνο" είναι Αφιέρωμα στους ανθρώπους τους δικούς μας, όπου σε δύσκολα χρόνια, χωρίς τις ευκολίες τις σημερινές, μόχθησαν και αποπεράτωσαν όλα εκείνα που σήμερα μας προκαλούν δέος και τα απολαμβάνουμε. Είναι χαρισμένο στην μνήμη τους, στις παρέες τους και στα γλέντια τους, ακόμα και στις λύπες τους! Μνήμες που θα συνεχίσουν να υπάρχουν μέσα από το έργο τους.

1Πλανήτης Αφροδίτη.

2Ο βλάχικος δρόμος εξυπηρετούσε Βογατσιώτες, διαβάτες,και αγωγιάτες. Οι Βλάχοι περνούσαν με τα κοπάδια τους, από και προς τα χειμαδιά.

3Βάτραχος. Ο λάκκος είχε εν μέρη έλος και πολλά βατράχια.

Χάρτης Βογατσικού και ευρύτερης περιοχής. Ο χάρτης είναι της γεωγραφικής υπηρεσίας στρατού (Γ.Υ.Σ.), και είναι σε κλίμακα 1:50.000.

Στα μονοπάτια των Προγόνων μας

Βογατσικό Καστοριάς - Βουνό Προφήτης Ηλίας 1361 μ. - Σήμανση Μονοπατιού